Orzech włoski jak każdą roślinę sadowniczą należy formować aby zapewnić drzewku bezpieczny rozwój i strukturę przestrzenną korony odpowiednią do typu wysadzanej odmiany (typ owocowania), jak i planowanej technologii uprawy (formowaniem można przyśpieszyć lub spowolnić przestrzenny rozwój drzewek) i trzeba z tych możliwości korzystać rozważnie i proporcjonalnie do potrzeb. Drzewa starsze wymagaja minimalnych korekt.
Sadownictwo istnieje od stuleci i wypracowało wiele wzorcowych form korony, które możemy dobierać w zależności od biologicznych właściwości gatunku, odmiany oraz planowanej technologii uprawy. Każdy gatunek ma swoją specyfikę i do tej specyfiki dopasowujemy jeden z wzorców formowania. Dla potrzeb uprawy orzecha najlepiej sprawdzają się modele wypracowane dla czereśni.
Pierwsze lata po wysadzeniu
Najważniejszym jest wyprowadzenie przewodnika czyli wzrastającego pionowo pędu, będącego osią drzewa. Pozostawienie przewodnika w pozycji wychylonej bocznie powoduje spadek produkcji auksyn i utrwalenie wzrostu plagiotropowego.
Wzrost plagiotropowy czyli wzrost w pozycji w jakiej wzrastał pęd pobrany do szczepienia. Tendencja do wzrostu plagiotropowego występuje u wszystkich roślin rozmnażanych wegetatywnie. Prowadzi to do zahamowania rozwoju małego drzewka na szereg lat (4-8 lat) Po pewnym czasie roślina "próbuje" sama odtworzyć przewodnik, ale "czas to pieniądz" i przywiązując wybrany pęd do pozycji pionowej przyśpieszymy prawidłowy rozwój drzewka.
Co do pozostałych zasad - postępowanie zależy od planowanej formy korony, typu odmiany oraz czy mamy sad z docelową liczbą drzew, czy planujemy usunięcie co drugiego drzewka. Poprzez silniejsze przerzedzanie korony przyśpieszamy wzrost wydłużeniowy pędów ale można również spowolnić rozrastanie się drzewek co jest wskazane przy gęstych nasadzeniach.
W okresie korzenienia się drzewek bardzo pomocne jest ściołowanie wokół wysadzonych roślin - pozwala ono utrzymać wierzchnie warstwy gleby w stanie wilgotnym, redukuje potrzeby podlewania i zmniejsza koszty odchwaszczania.
Na zdjęciu poniżej: mała sadzonka w pierwszym roku po wysadzeniu zabezbieczona przed szkodami od sarny i ściołowana dla poprawy warunków adaptacji w nowym miejscu - piękny wzrost z nawiązką odpłaca za poniesiony wysiłek.
Korona osadzona nisko czy wysoko?
Wysoko osadzona korona od młodości sprzyja wytworzeniu pięknego pnia i nieco lepszej zdrowotności owoców co jest skutkiem lepszej cyrkulacji powietrza na powierzchni produkcyjnej, aczkolwiek wysokie osadzenie korony w młodym wieku powoduje podniesienie środka ciężkości na słabym (cienkim) pniu i dużą wrażliwość na wyłomy od wiatru. Wysokie osadzenie korony wymaga stosowania silnych podpór i wiązań, które kosztują, trzeba je poprawiać po każdym silniejszym wietrze. Jeżeli sadzimy kilka - kilkanaście drzewek możemy sobie na to pozwolić. Przy nasadzeniach o charakterze wielkoobszarowym jest to bardzo kłopotliwe.
W przypadku nasadzeń dużych, wielkoobszarowych bezpieczniejsze dla drzewek jest niskie osadzenie korony ( Pierwszy okółek na wysokości 50-80cm nad poziomem gruntu).
- umożliwia formowanie prawie bez podpór (nie dotyczy odmian w typie pendulata na przykład Resovia, Bronek i podobne)
- szybsze wejście w owocowanie, z racji szybszego uzyskania dużej liczby rozgałęzień
- zwiększa odporność na mrozy zimowe
- wytworzenie zbieżystego pnia zdolnego samodzielnie dźwigać ciężar korony i plonu
- niskie położenie środka ciężkości drzewka co powoduje iż drzewo jest odporniejsze na niszczący wpływ silnych wiatrów, z czym jest poważny problem przez pierwsze 4-10 lat po wysadzeniu. Dodatkowo uwzglądnić należy iż silne wiatry występują często w połączeniu z długotrwałymi opadami i młode drzewka narażone są na zrywanie systemu korzeniwego, co obserwowałem niejednokrotnie.
- drzewka z nisko osadzoną koroną szybciej wchodzą w owocowanie (jest to skutek szybszego uzyskania większej liczby rozgałęzień w koronie) wobec czego należy to wykorzystywać w nasadzeniach z drzewami tymczasowymi - uprawa półintensywna (tylko pamiętać należy iż tylko niektóre odmiany nadają się do uprawy w systemach intensywnych)
- pozostawienie gałęzi nisko wyrastających wspiera ochronę pnia przed szkodami od zwierzyny płowej. Sarny często niszczą tylko 1-2 gałęzie boczne jeśli te uniemożliwiają im dstęp do przewodnika, który jest najcenniejszą częścią młodego drzewka. W stosunku do sarny pień zaczyna być bezpieczny przy 8-10cm grubości. Jelenie i łosie są w stanie zniszczyć dużo większe drzewa i w przypadku zagrożenia od tych zwierząt należy grodzić całe powierzchnie uprawowe.
- w miarę grubnięcia pnia możemy bezpiecznie odcinać dolne gałęzie i stopniowo podnieść koronę do planowanej początkowo wysokości aczkolwiek w wielu rejonach świata w uprawach stosuje się niskie osadzenie korony przez całe życie drzew a dzisiejsze kosiarki i zgrabiarki sadownicze przystosowane są do koszenia pod koronami.
Terminy cięć:
Orzech włoski pod względem zalecanych terminów formowania należy do tej samej grupy co:
Brzoza (Betula)
Grab (Carpinus)
Buk (Fagus)
i inne podobne.
Wspólną cechą łączącą gatunki z wyżej wspomnianych rodzajów iż ma problem z tak zwanym płaczem, czyli silnym wydzielaniem soku z ran w okresie wiosennym. Sama utrata części soków nie ma większego znaczenia dla żywotności samego drzewa.
Problemem jest iż sok wiosenny zawiera dużo cukrów, czyli jest znakomitą pożywką dla bakterii i grzybów. Orzech włoski ma duże światło naczyń transportujących wodę i sole mineralne i z tego powodu łatwo ulega infekcjom układowym (porażeniom całego drzewa). Jeśli już do infekcji tego typu dojdzie roślina cierpi cały sezon wegetacyjny, do momentu samowyleczenia.
Orzecha włoskiego należy ciąć:
-Duże cięcia formujące
- - na jesień czyli w okresie niskiego parcia korzeniowego
- - w trakcie zbiorów, luub w okresie po zbiorach
- - "w liściu" czyli w fazie pełnego ulistnienia - rośliny są wtedy w fazie najwyższej aktywności fizjologicznej i stosunkowo szybko tworzą tak zwane bariery fenolowe, a pozostała część korony "przejmuje" zwiększoną ilość soków, reagując zwiększeniem rozmiaru liści i przyśpieszeniem przyrostu
- Cięcia drobne czyli usuwanie wilków, skracanie długopędów (u form lateralnych na przykład Hansen) prowadzimy w "w liściu) czyli od końca maja do początku września.
Bardzo istotnym jest aby w czasie cięć była dobra pogoda przed i na kilka dni po cięciu dla bezpiecznego gojenia ran.
Zabiegi hemiczne po cięciu pomagają bezpiecznemu gojeniu ran ale nie usuną ryzyka infekcji.
Korona w typie kielichowym czy jedno przewodnikowym?
Korony kielichowe i inne wieloprzewodnikowe.
Prowadzą do szybkiego rozproszenia energi wzrostu na dużą liczbę pędów i z tej racji zalecam je do uprawy półintensywnej oraz dla drzew tymczasowych - planowanych do usunięcia w wieku 15-20 lat od wysadzenia. Odmiany takie jak Broadview, Koszycki, Albi, U13 wydają mi się być przydatnymi do tej formy korony zwłaszcza Broadview i Albi
Formy korony jednoprzewodnikowe -
najczęściej w zimnych rejonach stosowany typ korony zwłaszcza postać wrzecionowa (w młodym wieku). Pozwala uzyskać wartościową kłodę o ile pień nie popęka od mrozów.
Jednoprzewodnikowe formy korony bardzo dobrze znoszą duże obciązenie korony plonem i z tej racji należy je stosować w stosunku do odmian wysokoplennych - W typie owocowania bocznym i pośrednim.
Odmiany w typie owocowania terminalnym (Mars, Seifendorfer, Milotai 10, U02, Jędrek Kazik i wiele innych) Kwiaty zawiązują tylko na wierzchołkach 2letnich pędów I na pozycjach zwanych prze ze mnie wtórnie lateralnymi - czytaj typy kwitnienia i ma to następujące skutki:
- niski plon w młodym wieku
- drzewa owocują tylko zewnętrzną warstwą korony
-drzewa o niskim do średniego obciążenia koron plonem, plony bardzo intensywne, z dojżałych drzew, raz na 6-8 lat.
- na każde cięcie w młodym wieku reagują spadkiem owocowania
-cięcia ograniczamy do cieć formujących przewodnik, w zależności od wybranego pokroju docelowego oraz usuwamy gałęzie boczne o zbyt ostrym kącie osadzenia (co chroni przed wyłamywaniem się gałęzi) + gałęzie nadmiarowe
Należy więc ograniczać liczbę usuwanych pędów do niezbędnego minimum, tak aby zapewnić bezpieczeństwo przyszłym konarom (szeroki kąt osadzenia gałęzi - optymalnie kąt prosty)
Odmiany w typie owocowania mieszanym owocują z pączków wierzchołkowych i z pączków bocznych o ile pozwolimy im wytworzyć grube przyrosty. Odmiany w typie owocowania pośrednim nie cięte, cięcie słabo, albo nie dożywione owocują tylko z pączków wierzchołkowych i 2 - 3 pąków poniżej co powoduje przesunięcie plonowania na obwodową część korony i zmniejszenie plonu.
Wobec powyższego:
-drzewka od młodego wieku musimy przerzedzać aby wytworzyły mniej pędów, ale aby powstały pędy grube, dobrze nasłonecznione co doprowadzi do owocowania całą objętością korony aktywnej (ulistnionej).
- z racji na wyższy plon na gałęziach (patrz Resovia, Klon alfa) musimy staranniej formować kąty osadzenia gałęzi
aby chronić je przed wyłomami, które uszkadzają drzewka i prowadzą do strat na plonie.
Odmiany lateralne.
Na ten moment nie mamy możliwości stosowania odmian typowo lateralnych poza starą, drobnoowocową odmianą Hansen i odmianą ozdobną Minimultiflora 14. Odmiany tego typu plonują bardzo intensywnie i wymagają bardzo starannego formowania korony w młodym wieku najlepiej w postaci przewodnikowej typu wrzecionowego.
Pytania, zastrzeżenia, uwagi krytyczne - proszę na e-maila.
« Terminy dojrzewania owoców
-
Zagrożenia produkcji »
